Duizelingen

Een verslag van Andreas Biermann, fotograaf over zijn bezoek aan Auschwitz-Birkenau

De deelnemers aan de fietstocht van Auschwitz naar Westerbork leren meer over de achtergronden van de holocaust. Op 2 april 2019 heb ik het monument bezocht om foto’s te maken die als lesmateriaal moeten dienen.

Drie weken na mijn bezoek aan vernietigingskamp Auschwitz heb ik alles wat ik daar gezien en beleefd heb in woorden gevat. Alleen al de dimensies van Birkenau en het aantal doden overstijgen mijn voorstellingsvermogen. Op Google Earth kun je opzoeken waar het kamp lag en hoe groot het was. De foto’s geven een verrassend sereen beeld van zonovergoten bakstenen gebouwen, bomen in bloei, sappige groene weiden en het nabijgelegen stadje. Is dit echt de plek waar de grootste misdaad tegen de menselijkheid is begaan? Een gevoel van twijfel bekruipt me.

Datzelfde gevoel had ik ook na het verlaten van de gedenkplaats. Ik was met mijn camera in de hand op een bankje gaan zitten om de net gemaakte foto’s te bekijken. Mijn opdracht, het ongelooflijke in beelden vatten, had ik uitgevoerd: elektrisch hek, prikkeldraad, gaskamer, verbrandingsoven. Vitrines met gestreepte gevangeniskleding, bergen brillen, schoenen, koffers en borstels. Ingelijste portretten van gevangenen.

De foto’s van vrolijke aangeklede, zorgeloze bezoekersgroepen wilden maar niet stroken met de beelden die ik gemaakt had.

Meer dan twee miljoen mensen brengen jaarlijks een bezoek aan Auschwitz. Veel groepen worden begeleid door een gids die vakkundig toelichting geeft. Toch gedragen sommige bezoekers zich als toeristen en doen ze alsof ze op excursie zijn. De urenlange rondleiding door het kamp is vermoeiend en omdat er bijna geen banken staan, gaan jongeren op de treden naar de kampblokken zitten of op het gras tussen de bakstenen gebouwen. Sommige kijken op hun telefoon of maken selfies voor de ruïnes van de gaskamers of de ingangspoort. Ze zijn slecht voorbereid en hebben geen idee waar ze precies zijn. Of ligt het aan mij? Is het mijn onbegrip voor de jeugd van tegenwoordig die deze plek met een onschuldige normaliteit opeist?

Auschwitz staat synoniem voor het gruwelijkste wat mensen andere mensen hebben aangedaan. Massavernietiging. Zonder medelijden en naastenliefde. Geweld in zijn puurste vorm.

Voor deze vernietiging werd een perfect werkend systeem ontwikkeld. Een systeem dat zijn oorsprong vond in haat en verraad en in de onverschilligheid van de omgeving. Voor de gedeporteerde joden was er maar een bestemming: de kampen in het oosten. Zelfs toen de oorlog op zijn hevigst was, verliep de deportatie door de Reichsbahn probleemloos. Eenmaal aangekomen werden de sterkste gevangenen gescheiden van de zwakkeren en naar het werkkamp gestuurd, waar ze moesten werken tot ze volledig uitgeput waren. Wie niet door de eerste selectie kwam werd meteen afgevoerd naar het vernietigingskamp, richting gaskamer, zijn dood tegemoet.

Een van deze gaskamers en het bijbehorende crematorium zijn in Auschwitz I bewaard gebleven. De veel grotere installaties in Birkenau heeft de SS vlak voor zijn aftocht tot ontploffing gebracht. Gebleven zijn de bakstenen gebouwen, de persoonlijke eigendommen en de eindeloze lijsten met de namen van de vermoorden.

De herinnering aan de holocaust moet in leven gehouden worden, het liefst met persoonlijke getuigen. En we moeten ons duidelijk uitspreken en daarmee bijdragen aan het onderlinge begrip tussen volkeren.

Degenen die Auschwitz hebben meegemaakt zullen dat nooit meer vergeten en moeten hun ervaringen delen met anderen. Anders ontstaat onverschilligheid, berusting en zwijgen. De oorzaken van deze volkerenmoord moeten worden herkend en aangewezen en de les die we eruit leren moeten we aan elkaar doorgeven:

Nooit meer!

Andreas Biermann

Categorieën verslag